Bất cứ ai đang sử dụng máy vi tính đều biết rõ vai trò và ảnh hưởng vô cùng quan trọng của chuột (mouse) máy vi tính như thế nào! Được Douglas Engelbart phát minh năm 1964, nó không phải là thứ gì mới mẻ hay quá rắc rối nhưng là thành phần không thể thiếu trong suốt mấy chục năm nay. Trong nhiều năm phát triển, chuột máy tính cũng có nhiều biến đổi và cải tiến, không chỉ về kiểu dáng mà còn cả công nghệ cảm ứng. Chuột ngày nay có độ nhạy và nhiều tính năng tốt hơn rất nhiều so với vài năm trước đây

1. CƠ CHẾ CẢM ỨNG:
a. Cơ học:
Đây là cơ chế khởi thủy của chuột và kéo dài hàng chục năm sau đó và hiện nay vẫn có thể tìm thấy các lọai chuột bi (một nhánh của cơ chế cảm ứng cơ) ở cửa hàng. Chú chuột máy tính xuất hiện đầu tiên trên thế giới có kích thước khá lớn với hai bánh xe vuông góc nhau và bạn sẽ sử dụng cả hai tay để điều khiển nó: một tay cầm chuột và tay kia cầm một bàn phím nhỏ có khoảng 5 nút bấm. Tới năm 1970, kĩ sư Bill English của Xerox PARC đã thay thế bánh xe cổ điển bằng một viên bi nổi tiếng mà chúng ta đều biết. Viên bi này có thể chuyển động theo mọi hướng, chuyển động này sẽ được hai bánh xe nhỏ bên trong chuột ghi nhận, trên bánh xe có các khe hở nhỏ cho phép một tia sáng phát qua tới đầu cảm ứng bên kia, mỗi lần ngắt sẽ cho biết chuột di chuyển. Cuối cùng, một thiết bị cảm ứng sẽ thu thập tín hiệu và tổng kết thành giá trị tọa độ tương ứng của chuột trên màn hình. Kiểu thiết kế này được dùng trong suốt thập kỉ 80, 90. kiểu dáng hiện đại mà bạn thấy được thiết kế ban đầu tại học viện EPFL (trái tim của công nghệ Châu Au thời kì đó), sau đó sản phẩm hòan thiện được tung ra thị trường lần đầu tiên thông qua một chi nhánh của EPFL mà sau này trở thành một trong những nhà sản xuất thiết bị trỏ (Pointing Device) tên tuổi – Logitech

b. Quang học:
Cơ chế của chuột quang học là bước tiến đáng kể trong chế tạo chuột. Nó loại bỏ hoàn toàn thành phần cơ học (bi và bánh xe), thay bằng một thiết bị bắt hình siêu nhỏ. Thiết bị này sẽ liên tục “chụp” lại bề mặt mà người dùng di chuột và thông qua phép so sánh giữa những bức hình này, bộ xử lí bên trong chuột sẽ tính toán được tọa độ. Nói một cách nôm na, chuột bi sử dụng đầu cảm ứng quang để bắt chuyển động của viên bi thì chuột quang sử dụng thiết bị ghi hình để bắt chuyên động của bề mặt. Trên thực tế, để tính toán chính xác thì hình ảnh chụp phải tốt. Vì thế, nhiệm vụ quan trọng đầu tiên là phải có thiết bị soi sáng bề mặt và một thiết bị gọi là đèn LED đỏ được sử dụng cho việc này. Khi chiếu sáng bề mặt, tia sáng sẽ bị phản chiếu và hội tụ thông qua một thấu kính trước khi chạm vào bộ cảm ứng. Nhờ thế hình ảnh sẽ rất chi tiết. Ưu điểm của thế hệ chuột quang học là không có các bộ phận cơ nên hoàn toàn không sợ hỏng hóc do ăn mòn hay bụi bẩn. Việc bảo trì cũng rất đơn giản (chỉ cần lau mắt đọc là xong). Thêm vào đó độ chi tiết và độ nhạy của cơ chế cảm ứng quang cũng tốt hơn rất nhiều. Tuy nhiên chuột quang không thể làm việc trên bề mặt bóng hoặc trong suốt, còn các bề mặt sặc sỡ thì chuột họat động không chính xác. Điều này đúng với những thế hệ chuột đầu tiên. Ngòai ra, một số loại chuột rẻ tiền có hệ thống xử lí hình ảnh kém sẽ không đủ khả năng tính toán khi người dùng di chuyển với tốc độ nhanh (chuột cao cấp có thể theo được tốc độ di chuyển lên tới 1m/s). và điểm yếu cuối cùng của chuột quang là “ngốn” điện nhiều hơn chuột cơ.

c. Laser:
Cảm ứng laser là công nghệ mới nhất và tiên tiến nhất hiện nay. Không chỉ thừa hưởng đầy đủ ưu điểm quang học mà chuột laser còn có nhiều đặc điểm ưu việt khác. Được giới thiệu đầu tiên vào năm 2004 dưới sự hợp tác của Logitech và Agilent Technologies, Logitech MX1000 là đại diện đầu tiên của thế hệ chuột laser xuất hiện trên thị trường. Chú chuột này sử dụng một tia laser nhỏ thay thế cho đèn LED nhỏ thông thường. Công nghệ laser cho phép tia sáng có độ tập trung cao hơn và đặc biệt ổn định. Nhờ thế chuột có thể tăng độ chi tiết của hình ảnh “chụp” tới 20 lần trên lí thuyết. Tuy nhiên MX1000 không đáp ứng tức thời khi bạn nhấc nó lên rồi để xuống, điều này là do tính năng tiết kiệm năng lượng của nó (những phiên bản sau này không rơi vào tình trạng đó).

2. KIỂU KẾT NỐI:
a. Có dây:
Serial: chuột sử dụng cổng nối tiếp serial (hay còn gọi là cổng COM) rất thông dụng vào thập kỉ 90 nhưng hiện nay rất ít gặp, một phần do cổng COM già cỗi và chậm chạp dần dần bị lọai khỏi thế hệ máy tính mới. Ngoài ra, sự thống trị của USB cũng góp phần “tiễn” nó vào dĩ vãng.
PS2: được dùng trong thời gian khá dài và bây giờ vẫn còn, mỗi bo mạch chủ vẫn có hai cổng PS2 dành cho chuột và bàn phím. Tuy nhiên cũng bị ảnh hưởng của chuẩn USB mà PS2 dần bị đẩy tới bờ tuyệt chủng. Hầu hết các lọai chuột mới đều sử dụng cổng USB và đi kèm một adapter chuyển đổi USB <-> PS2
USB: đây là chuẩn giao tiếp thông dụng nhất hiện nay đối với các lọai chuột dù “có đuôi” hay “không đuôi”, bạn khó có thể tìm được lọai chuột nào không yêu cầu một cổng USB trống trên máy vi tính. Ưu điểm của USB chính là băng thông rộng hơn nhiều lần so với Serial hay PS2, vì thế các lọai chuột cao cấp có thể gửi số lượng lớn tín hiệu định vị tới PC và như vậy , tính chính xác cũng như độ nhạy cảm sẽ tăng đáng kể. Một số nhà sản xuất còn sử dụng kênh dữ liệu 16-bit tăng cường độ chính xác và giảm độ trễ so với kết nối 8-bit thường thấy trên dòng chuột “bình dân”.

b. Không dây:
Sóng radio: đây là kiểu kết nối không dây đầu tiên và cũng thông dụng nhất được các nhà sản xuất trang bị cho chuột không dây của ho. Một bộ chuột máy tính dùng giao tiếp kiểu này gồm bộ thu tín hiệu kết nối với máy tính và chuột rời không dây lắp pin. Hai thành phần này giao tiếp với nhau qua sóng radio ở tần số 27MHz. một số công nghệ mới như Fast RF của Logitech giảm đáng kể mức trễ khi phát, nhận tín hiệu.
Bluetooth: vốn được coi như một kiểu kết nối không dây để trao đổi dữ liệu giữa các thiết bị di động. Thời gian gần đây, những thiết bị trỏ sử dụng kết nối Bluetooth xuất hiện ngày càng nhiều trên thị trường. Một số ví dụ như Dinovo Media Desktop của Logitech hay Microsoft Optical Desktop Elite for Bluetooth. Về cơ bản, chuột không dây sử dụng Bluetooth có thể làm việc với hầu hết các thiết bị thu/phát Bluetooth nhưng nếu dùng đúng bộ thu đi kèm, người dùng sẽ tận dụng được những tính năng đặc biệt mà nhà sản xuất trang bị. So với chuột dùng sóng Radio, sản phẩm Bluetooth có tầm họat động xa hơn, độ trễ thấp hơn và băng tần sử dụng là 2,4GHz.
RFID: đây là phát minh độc nhất vô nhị về chuột không dây do A4Tech đưa ra. Chuột sử dụng RFID ví dụ như A4Tech ND-30 RFID buộc người dùng phải sử dụng kèm theo bàn di riêng. Điểm mạnh của kiểu thiết kế này là chuột không cần sử dụng pin hay dây dẫn, vì thế trọng lượng chuột rất nhẹ. Tín hiệu tọa độ sẽ được ghi nhận thông qua trường điện từ giữa bàn di kết nối vào máy tính và chuột. Tuy nhiên bạn nên chú ý rằng RFID bị giới hạn về tầm họat động: chỉ bằng đúng độ dài dây dẫn nối bàn di vào cổng USB máy tính.

c. Apple Desktop Bus:
Ra đời năm 1986, đây là công nghệ do Apple phát minh dành cho máy Mac.Apple Desktop Bus có khả năng kết nối tới 16 thiết bị trực tiếp và được dùng trong hầu hết các Model sản phẩm Mac cho tới năm 1998 khi iMac lần đầu tiên chuyển qua sử dụng USB. Đầu năm 2005, kiểu kết nối này lại một lần nữa được sử dụng trong hệ máy Powerbook G4 trong vai trò liên lạc giữa máy tính và bàn phím tích hợp kèm trackpad của nó.

3. NHỮNG PHÍM BẤM VÀ BÁNH XE CUỘN:
Ngược với thiết kế bên trong, nút bấm của chuột cải tiến khá chậm chạp và hình như chỉ thay đổi về số lượng, kiểu dáng và vị trí mà thôi. Chú chuột “tổ” do Engelbart phát minh đầu tiên chỉ có một nút bấm và sau đó tăng lên 3 nút. Những loại chuột ban đầu thường có từ một tới ba nút và về sau tăng lên bốn hoặc hơn. Tuy vậy, về cơ bản, mỗi loại chuột đều có tối thiểu hai nút bấm chính. Nhiệm vụ của nút bên trái là chọn và khởi động các đối tượng, nút phải để mở các menu tính năng của đối tượng mà người dùng đã chọn.
Những năm cuối thế kỉ 20, chuột máy tính có một số cải tiến về phím bấm. Sản phẩm thời kì này thường có 5 phím khác nhau. Tùy thuộc vào nhu cầu của người sử dụng mà những phím phụ này có nhiều chức năng riêng biệt, ví dụ như Forward (tiến), Backward (lùi) khi duyệt web, chúng cũng có thể được gán nhiều tính năng tùy chon tùy vào phần mềm đi kèm. Theo Douglas Engelbart, số lượng phím bấm tối ưu của chuột nên càng nhiều càng tốt và thực tế đã cho thấy điều đó là đúng.
Một phát minh quan trọng trong thiết kế chuột nói riêng và các thiết bị trỏ nói chung chính là bánh xe nhỏ ở giữa hai nút bấm mà chúng ta hay thấy ngày nay. Nó sử dụng cho các tác vụ cuộn trang hoặc phóng to/ thu nhỏ các đối tượng. Về sau, Logitech và Microsoft giới thiệu phiên bản tiên tiến hơn có tên gọi là “bánh xe nghiêng” (tilt-wheel) dành cho những sản phẩm cao cấp của họ. Với bánh xe mới, người dùng có thể gạt sang hai bên để thực hiện chức năng cuộn ngang. Đôi khi bạn cũng có thể tìm thấy ngững sản phẩm sử dụng công nghệ cảm ứng thay vì bánh xe dễ bám bụi và trục trặc, điển hình như V500 của Logitech.

4. TỐC ĐỘ VÀ ĐỘ CHÍNH XÁC:
Việc thương mại hóa và các chiêu tiếp thị đã biến thông số kĩ thuật của chuột trở nên rắc rối hơn nhiều so với bản chất của chúng. Trước tiên là tốc độ xử lí hình ảnh: càng nhiều hình ảnh được “chụp” từ bộ cảm biến của chuột, độ chính xác của nó sẽ càng cao. Một số người cho rằng sức mạnh của máy tính hiện tại chỉ xử lí cùng lúc vài trăm mẫu hình mỗi giây. Điều này đúng nhưng nếu số lượng mẫu càng nhiều, giá trị trung bình sẽ càng chuẩn hơn và thực tế, thiết bị trung gian chịu trách nhiệm tính toán tọa độ chính là bộ xử lí bên trong chuột. Nó sẽ xử lí mẫu hình để lấy các giá trị trung bình trước khi gởi đến máy tính
Một đơn vị khác dùng đẻ đánh giá chuột là DPI (Dots per inch) hay còn gọi là độ phân giải của mắt cảm ứng. Ban đầu người ta sử dụng CPI (Counts per inch) để tính toán tốc độ chuột. CPI và DPI chỉ khác nhau về đơn vị tính (CPI sử dụng centimet còn DPI sử dụng số lượng điểm ảnh). Về sau do những lí do kĩ thuật, DPI đã dần thay thế CPI. Giá trị này thể hiện số điểm ảnh con trỏ chuột sẽ lấy mẫu được khi di chuột 1 inch trên bề mặt. Điều đáng chú ý là con số này càng cao, độ chính xác tăng lên lại tỉ lệ thuận với tốc độ chuột. Vì thế bạn có thể di chuyển con trỏ tới điểm mình muốn rất nhanh, mà không phải di chuột nhiều nhưng ngược lại, bất cứ di chuyển nào dù nhỏ nhất cũng sẽ bị ghi nhận và điều này hoàn toàn không có lợi cho tính chính xác.
Càng rắc rối hơn cho người dùng khi chỉ số DPI của chuột còn phụ thuộc vào độ phân giải màn hình mà bạn sử dụng. Lấy ví dụ: với cùng mức DPI, khi chuyển độ phân giải hiển thị từ 1024x768 lên 1600x1200 hoặc cao hơn, bạn sẽ phải di chuyển chuột dài hơn cho cùng một khoảng cách trên màn hình. Chính vì thế những giá trị DPI thường thấy trên các các sản phẩm thế hệ mới (đặc biệt là các loại chuột cho game thủ) như 1600dpi, 2000dpi thực ra là khả năng đáp ứng về tốc độ của chuột với phản ứng của người chơi ngay cả ở độ phân giải cao. Từ đó ta thấy rằng, do độ chính xác tỉ lệ thuận với tốc độ di chuyển nên việc điều khiển chuột sẽ gây khó khăn hơn. Các nhà sản xuất có nhiều cách để xử lí vấn đề này thông qua phần mềm hoặc trực tiếp từ phần cứng. Tuy nhiên, nguyên tắc chính vẫn là bỏ qua các điểm ảnh và như thế rõ ràng độ chính xác cũng sẽ giảm đi khi tốc độ chuột hạ thấp xuống. Vấn đề cân bằng giữa hai giá trị tốc độ và độ chính xác được giải quyết dựa vào độ phân giải màn hình của người dùng. Mức 800dpi và 1280x1024 là khá hợp, mức Dpi cao với độ phân giải màn hình càng lớn sẽ giúp hạn chế tốc độ con trỏ di chuyển trong khi vẫn giữ được tính chính xác. Trong thực tế, chuột 1600dpi đến 2000dpi sẽ rất tuyệt khi sử dụng trên màn hình 1600x1200 hoặc 2048x1536 trở lên, nhưng nếu bạn dùng chúng ở màn hình độ phân giải thấp hơn (dưới 1280x1024) thì rắc rối sẽ xảy ra: rất khó để chọn đối tượng, do khi bạn di chuyển chuột một khoảng cách rất nhỏ, con trỏ đã có thể chạy từ góc màn hình này sang góc màn hình đối diện rồi. Đây sẽ là bất lợi lớn với những người dùng yêu cầu độ chính xác ở khoảng nhỏ (micro) như thiết kế hay game chiến thuật.

5. NHỮNG BIẾN THỂ CỦA CHUỘT MÁY TÍNH:
Trên thực tế có khá nhiều biến thể của con chuột nguyên thủy để đáp ứng các mục đích riêng. Ví dụ như khi bạn bị đau tay hoặc vai trong khi sử dụng chuột thông thường, bạn có thể thử dùng Trackball do sản phẩm này chỉ yêu cầu người dùng chuyển động ngón tay để di chuyển con trỏ. Hiện nay, bạn có thể thấy các lọai chuột “lai” như sau:
- Trackball: thay vì chuyển dịch chuột để bi quay thì với Trackball, người dùng sẽ điều khiển con trỏ trên màn hình thông qua một viên bi lớn đặt trên một đế cố định.
- Chuột mini: với kích cỡ chỉ bằng hoặc nhỏ hơn quả trứng gà, chuột mini được sử dụng cho những thiết bị di động như máy tính xách tay.
- Chuột Camera: như máy quay phim, nó sẽ bắt những chuyển động của phần đầu người dùng để di chuyển con trỏ tương ứng.
- Chuột lòng bàn tay (Palm Mouse): được nắm trong lòng bàn tay, lọai chuột này hoạt động chỉ với 2 nút bấm. Con trỏ chuột phụ thuộc vào những cú chạm tay và áp lực sẽ quyết định tốc độ di chuyển.
- Chuột sử dụng bằng chân (Foot Mouse): dành cho người khuyết tật về tay, người sử dụng nhấn bằng bàn chân.
- Chuột dạng cần điều khiển (Joy Mouse): đây là sự kết hợp giữa Joystick và chuột máy tính, bạn sử dụng một cần điều khiển để di chuyển con trỏ và nhấn chuột thông qua nút bấm ở trên đỉnh.

Tiêu chí bạn cần nghĩ đến khi mua chuột chính là mục đích sử dụng, chẳng hạn nếu làm việc ở văn phòng thì chuột bình thường với độ phân giải 800dpilà đủ và kết nối không dây sẽ có ích nếu bạn không muốn thêm dây vào mớ lằng nhằng phía sau máy tính. Đối với thiết kế thì do có yêu cầu rất cao về độ chính xác cho nên không nên để mắt tới dòng chuột không dây. Chuột laser là lựa chọn tốt vì có độ chính xác cao, bạn cũng nên để ý tới kiểu dáng chuột sao cho cảm thấy thoải mái nếu thường làm việc lâu. Còn đối với các game thủ thì ta tạm chia các game thủ ra làm 3 dạng:người chơi mang tính chất giải trí nói chung (online hoặc các trò chơi đơn giản), người chơi game dàn trận (Ages of Empire, Warcraft…), và người chơi dòng First Person Shooter (Quake, Doom…) nếu bạn thuộc nhóm thứ nhất thì hầu hết các loại chuột thông thường hoàn toàn đủ yêu cầu. Tuy nhiên nếu thuộc hai nhóm sau, bạn sẽ cần tới những dòng chuột thực sự cao cấp nếu muốn “so tài” cùng với đối thủ. Một khi đã “nhắm” được mục đích, việc chọn lựa giữa các loại cảm ứng khá đơn giản. Hiện nay những loại chuột quang rẻ tiền nhất cũng dư sức đẩy chuột bi cũ kĩ vào “xó”. Để lựa chọn phù hợp, trước tiên bạn nên quan sát môi trường làm việc, nếu bạn là người có thói quen di chuyển chuột trên mặt bàn thì hãy đảm bảo bề mật đó không có hoa văn hay họa tiết lòe loẹt. Nếu bạn có tài chính dư dả thì chuột laser là sự lựa chọn lí tưởng nhất, vì ngoài tính chính xác khá cao thì chuột laser còn có khả năng di chuyển hầu hết mọi địa hình. Còn một yếu tố khá quan trọng mà ít người chú ý hoặc chỉ coi là phụ, đó chính là kích thước và hình dáng của chuột. Nói chung tiêu chí hàng đầu về kiểu dáng là cầm vừa vặn và thỏai mái nhất. Nhìn chung đại đa số người dùng vẫn chưa thật sự quan tâm về chuột và thường liệt chúng là mặt hàng khuyến mãi khi mua máy vi tính. Việc chọn lựa một chú chuột chất lượng cao và thiết kế phù hợp sẽ đem lại nhiều lợi ích cho công việc và sức khỏe của bạn. Đối với các game thủ thì độ chính xác và tốc độ của chuột còn giúp họ giành chiến thắng trong những trận chiến sinh tử và chấp cánh cho tài năng sẵn có của họ. Có thể những sản phẩm hàng đầu giá còn hơi mắc so với mặt bằng tiêu dùng trong nước nhưng bạn hãy luôn ghi nhớ một điều rằng không gì quí hơn sức khỏe và những thiết bị có liên quan trực tiếp tới điều đó nên nhận được sự đầu tư xứng đáng.


(Sưu tầm)